Η Άνδρος είναι το βορειότερο νησί των Κυκλάδων και δεύτερο σε έκταση μετά την Νάξο.
Έχει έκταση 374 τετραγωνικών χιλιομέτρων και σχήμα επίμηκες με διεύθυνση Β-ΒΔ προς Ν-ΝΑ. Ψηλότερα βουνά της είναι το Πέταλο και η Κουβάρα (μέγιστο υψόμετρο 997 μ., κορυφή Προφήτης Ηλίας).
Οι ντόπιοι συχνά αποκαλούν το νησί «βράχο», εξαιτίας τόσο του βραχώδους των ακτών, όσο και των βραχονησίδων που περιβάλλουν την Άνδρο. Ενδεικτικά αναφέρονται τα Γαυριονήσια, που βρίσκονται στη δυτική πλευρά του νησιού, έξω από το λιμάνι του Γαυρίου και έχουν τα ακόλουθα ονόματα: Αλαδονήσι, Πρασονήσι, Λαγονήσι και Μεγάλο Νησί. Στην ανατολική πλευρά, βορειότερα της Χώρας, βρίσκεται η βραχονησίδα Θεοτόκος.
Η σύσταση του υπεδάφους, σχεδόν αποκλειστικά από κρυσταλλικό σχιστόλιθο, «ευλογεί» το νησί με ποτάμια, χειμάρρους, ρέματα και πολλές πηγές έτσι ώστε οι δρύδες (βελανιδιές), τα αιωνόβια πλατάνια, οι ελιές, τα κυπαρίσσια, οι καρυδιές και οι λεμονιές να μην αποτελούν έκπληξη για τον περιηγητή, τουλάχιστον στη Ν-ΝΑ πλευρά. Στα νερά και στην πλούσια βλάστησή της οφείλει η Άνδρος και τις αρχαίες προσωνυμίες της: Υδρούσα, Λασία, Νωναγρία και Επαγρίς.
Η Χώρα το βράδυ
Γνωστότερες πηγές της είναι οι Σάριζα και Λεζίνα, που έχουν ιαματικές ιδιότητες. Άλλες είναι το Ζένιο στην Κουβάρα, η Κούμουλος στις Μένητες, το Μελίτι και το Μετόχι στις Στραπουργιές, η Άβυσσος στα Λιβάδια και η Ακοή και η Λειβάδα στα Λάμυρα. Στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού η βλάστηση είναι θαμνώδης και φιλοξενεί πλήθος εντόμων, ερπετών, μικρών θηλαστικών. Επίσης, μεγάλη ποικιλία από πουλιά, μεταξύ των οποίων πέρδικες, γεράκια αλλά και κάποια σπάνια είδη αρπακτικών, όπως ο σπιζαετός.
Στις απόκρημνες ακτές του νησιού πετούν αγριοπερίστερα και πετροχελίδονα, ενώ σε κάποιες συχνάζει και η μεσογειακή φώκια. Χαρακτηριστικό της διαμόρφωσης του εδάφους του νησιού είναι οι «αιμασιές», όπως αποκαλούνται τοπικά. Πρόκειται για αναχώματα που συγκρατούνται από πέτρινους τοίχους (τις περίφημες ξερολιθιές), τα οποία χρησιμοποιούνται για το σχηματισμό επίπεδων καλλιεργήσιμων επιφανειών.
Το νησί έχει τρία λιμάνια. Δύο στην δυτική πλευρά και ένα στην ανατολική. Το κύριο λιμάνι είναι το Γαύριο, με τακτική συγκοινωνία από τη Ραφήνα, ενώ στο Μπατσί, που βρίσκεται σε απόσταση πολύ λίγων χιιομέτρων, φθάνουν κυρίως ιδιωτικά σκάφη. Το λιμάνι της Χώρας χρησιμοποιείται περισσότερο ως μαρίνα ιδιωτικών σκαφών και αλιευτικών.
Ιστορικά στοιχεία
Το όνομα του νησιού, κατά την επικρατέστερη άποψη του Διόδωρου του Σικελιώτη, προέρχεται από τον στρατηγό Άνδρο, του Ραδάμανθυ, βασιλιά της Κρήτης. Κάτι που αποδεικνύει ότι η Ανδρος διετέλεσε υπό Κρητική κυριαρχία, όπως και τα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου.
Ο περίφημος Ερμής της Άνδρου
Λόγω της θέσης της, η Άνδρος υπήρξε στρατηγικό σημείο σχεδόν σε όλες τις ιστορικές περιόδους. Πρόσφατες ανασκαφές, στο ακρωτήριο Στρόφιλα, αποκάλυψαν προϊστορικό οικισμό που ανήκει στην τελική Νεολιθική Περίοδο (4.500 – 3.200 π.Χ), με πλήθος βραχογραφιών. Ο οικισμός έχει χαρακτηρισθεί ως ο σημαντικότερος αυτής της περιόδου και ο καλύτερα διατηρημένος στο Αιγαίο (διαβάστε περισσότερα στην ενότητα «Αξιοθέατα»).
Λίγο νοτιότερα έχει αποκαλυφθεί ένας από τους καλύτερα σωζόμενους, στην Ελλάδα, οικισμούς της Γεωμετρικής περιόδου (900-700 π.Χ.), ο οικισμός της Ζαγοράς. Ευρήματα από την εποχή του χαλκού (200 π.Χ), υπάρχουν στην περιοχή της Πλάκας (νοτιότερα της Ζαγοράς), καθώς και στην Υψηλή, που είναι επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος.
Πρωτεύουσα της Άνδρου κατά τους Κλασικούς χρόνους ήταν η Παλαιόπολη. Πιστεύεται ότι γύρω της υπήρχαν πενήντα περίπου οικισμοί, ενώ την ευημερία της περιόδου αυτής μαρτυρά και η πλούσια νομισματοκοπία. Σχετικά ευρήματα, μαζί με τον Ερμή της Ανδρου, όπως και ευρήματα από τη Ζαγορά, φιλοξενούνται στο Αρχαιολογικό Μουσείο στην Χώρα.
Τον 7ο π.Χ αιώνα, η Άνδρος ιδρύει τρεις αποικίες στη Χαλκιδική: Την Άκανθο, τη Σάνη και τα Στάγειρα, γενέτειρα του μεγάλου αρχαίου Έλληνα φιλόσοφου, Αριστοτέλη.
Από τον 11ο και 12ο αιώνα, η Άνδρος γνωρίζει μεγάλη ανάπτυξη. Γίνεται γνωστή σε όλο τον κόσμο, χάρη στα προϊόντα μεταξουργίας αλλά και την εμπορική ναυτιλία που αναπτύσσεται. Η περίοδος ευημερίας έχει δώσει θαυμάσια δείγματα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής, όπως είναι οι εκκλησίες των Ταξιαρχών στη Μεσαριά, τη Μελίδα και το Υψηλού και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στο Μεσαθούρι. Την ίδια εποχή –και λίγο αργότερα- κατασκευάζονται τα μοναστήρια της Ζωοδόχου Πηγής, του Αγίου Νικολάου, της Μονής Παναχράντου.
Στην Αγία Τριάδα, στο Κόρθι, στεγαζόταν από το 1813 το μοναδικό ίσως προεπαναστατικό σχολείο της Άνδρου που ιδρύθηκε από τον Σαμουήλ Πλασίμη. Δίπλα στην Αγία Τριάδα υπάρχει κτίσμα το οποίο φιλοξενούσε τους δασκάλους και σημαντική βιβλιοθήκη.
Η μαγευτική "Πυθάρα", στα Αποίκια
Επί Τουρκοκρατίας «γεννιέται» η λαϊκή ρήση «Αν σ'αρέσει μπάρμπα-Λάμπρο ξαναπέρνα από την Ανδρο» . Στις 10 Μαϊου 1821 ο Θεόφιλος Καΐρης σηκώνει το λάβαρο της επαναστάσεως.
Στους νεώτερους χρόνους η Ανδρος, παρά τα πισωγυρίσματα του Α' και του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, θα βρεθεί στην κορυφή της εμπορικής ναυτιλίας και της οικονομικής ευημερίας. Το 1939 ήταν δεύτερη, μετά τον Πειραιά, σε αριθμό νηολογήσεως πλοίων. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ανδριώτης εφοπλιστής Δημήτρης Μωραΐτης εγκαινίασε τη γραμμή Ελλάδας - Βορείου Αμερικής στις αρχές του 20ου αιώνα.
Ο δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος προκάλεσε σημαντικές απώλειες σε ζωές και πλοία, στο νησί. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 άρχισε ένα μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα τόσο προς τα μεγάλα αστικά κέντρα της Αθήνας και του Πειραιά, όσο και προς το εξωτερικό (Αμερική, κυρίως), που συρρίκνωσε δημογραφικά το νησί. Κατά τις τελευταίες 2-3 δεκαετίες το νησί άρχισε και πάλι να αναπτύσσεται, με άξονα κυρίως τον τουρισμό, καθώς είναι μοναδικό σε φυσικές ομορφιές, με σπουδαίο πολιτισμό, και μεγάλο πλεονέκτημα το γεγονός ότι είναι το κοντινότερο στην Αττική νησί των Κυκλάδων.
Το Γαύριο, στο βορειοδυτικό άκρο της Άνδρου, είναι το κύριο λιμάνι του νησιού.
Έχει τακτική σύνδεση με τη Ραφήνα (1-2 δρομολόγια κάθε μέρα το χειμώνα και μέχρι 6 το καλοκαίρι), καθώς και με Τήνο – Μύκονο. Λιμάνια για αλιευτικά, κυρίως, αλλά και ιδιωτικά σκάφη υπάρχουν στη Χώρα και το Κόρθι, ενώ στο Μπατσί λειτουργεί μαρίνα.
Από την περιοχή του Γαυρίου μπορεί κανείς να κατευθυνθεί στο βόρειο και βορειοανατολικό τμήμα του νησιού, όπου βρίσκονται αγροτικά χωριά με ανεπτυγμένη κτηνοτροφία (Φελλός, Μακροτάνταλο, Γίδες, Αμμόλοχος, Βαρίδι, Βιτάλι), αλλά και μερικές από τις ομορφότερες παραλίες του νησιού.
Κατευθυνόμενος προς το νότιο τμήμα του νησιού, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να απολαύσει μια εξαιρετικής ομορφιάς διαδρομή, περνώντας ταυτόχρονα από τις πλέον πολυσύχναστες και οργανωμένες παραλίες (Άγιος Πέτρος, Χρυσή Άμμος), καθώς και από μοναδικούς αρχαιολογικούς χώρους. Πρώτα θα συναντήσει το κοσμοπολίτικο Μπατσί, το πιο τουριστικό ψαροχώρι της Άνδρου, όπου θα βρει ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα για κάθε γούστο (και...βαλάντιο) αλλά και ταβέρνες, καφέ, μπαράκια. Εδώ υπάρχουν, επίσης, εξαιρετικές παραλίες. Μαγευτική περιοχή στο Μπατσί είναι το Στιβάρι.
Συνεχίζοντας τη διαδρομή του και έχοντας στα δεξιά του τη θέα των νησιών Κέας, Γυάρου, Κύθνου και Σύρου, περνάει από το Απρόβατο όπου υπάρχει ο οργανωμένος και επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος της Υψηλής. Αν κάνει μια στάση στο Άνω Απρόβατο, θα έχει την ευκαιρία να απολαύσει μια μοναδική θέα στο Αιγαίο. Εδώ υπάρχει η ταβέρνα “Μπαλκόνι του Αιγαίου”, με ντόπια κουζίνα.
Λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα, ο επισκέπτης συναντά την Παλαιόπολη -αρχαία πρωτεύουσα του νησιού. Εδώ υπάρχει ο μοναδικός καταρράκτης των Κυκλάδων, αλλά και το αρχαιολογικό μουσείο, καθώς και ο χώρος ανασκαφών που συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Μπορεί κανείς να σταθεί εδώ για τον καφέ ή το ουζάκι του.
Στη θέση Σταυροπέδα, ο κεντρικός δρόμος του νησιού χωρίζει στα τρία: Αριστερά οδηγεί στην πρωτεύουσα Χώρα, ευθεία κατευθύνεται προς το γραφικό ψαροχώρι, Κόρθι, ενώ δεξιά οδηγεί στις παραλίες "Χαλκολιμιώνας” και “Αποθήκες”. Από εδώ ξεκινά το μονοπάτι προς τον αρχαιολογικό οικισμό του Στρόφιλα με τις περίφημες βραχογραφίες, ενώ στα 500 μέτρα, στον δρόμο προς το Κόρθι και στη θέση “Αγία Τριάδα” ξεκινά ο δρόμος προς την αρχαία Ζαγορά.
Ακολουθώντας τον δρόμο προς Χώρα, ο επισκέπτης συναντά πρώτα το χωριό Πιτροφός, που είναι χτισμένο στην πλαγιά του όρους Πέταλο. Πριν φθάσει στο χωριό, στα αριστερά του θα συναντήσει τον βυζαντινό ναό των Ταξιαρχών, του 12ου αιώνα. Στον Πιτροφό έχει αναπαλαιωθεί παλιό λιοτρίβι, που είναι επισκέψιμο και λειτουργεί ως μουσείο ελιάς. Εδώ υπάρχει ταβέρνα, ενώ λειτουργεί κι ένα “ψαγμένο” και ατμοσφαιρικό μπαράκι. Η βλάστηση είναι πλούσια και οι πηγές του βουνού δίνουν άφθονα νερά στη περιοχή.
Συνεχίζοντας με κατεύθυνση τη Χώρα και πριν τον οικισμό της Μεσαριάς, συναντάμε αριστερά τον δρόμο που οδηγεί σε έναν εξαιρετικής ομορφιάς καταπράσινο οικισμό, τους Μαίνητες. Το όνομα του χωριού έλκει την καταγωγή του από τις μαινάδες, τις νύμφες του θεού Διόνυσου. Στην πλατεία του χωριού υπάρχουν πολλές βρύσες που τρέχουν συνέχεια νερό και δημιουργούν μια μαγική εικόνα, σε συνδυασμό με τα αιωνόβια δέντρα, αλλά και τον χείμαρρο που διασχίζει το χωριό. Εδώ οι ήχοι του νερού που τρέχει, τα κελαηδίσματα των πουλιών και το θρόισμα των φίλων συνθέτουν μια μοναδική μουσική συμφωνία. Υπάρχουν ταβέρνες για φαγητό, αλλά και καφέ.
Μπαίνοντας στον δρόμο προς Μαίνητες, αλλά πριν φθάσουμε στον οικισμό, υπάρχει διακλάδωση που οδηγεί προς τα χωριά Στραπουργιές και Υψηλού. Πρόκειται για δυο καταπράσινα χωριά, που είναι κτισμένα στην πλαγιά του όρους Πέταλο, από τα οποία ο επισκέπτης έχει εκπληκτική θέα προς τη Χώρα. Κι εδώ υπάρχουν ταβέρνες. Ο δρόμος που οδηγεί σε αυτά τα χωριά καταλήγει στον κεντρικό δρόμο Χώρας – Αποικίων, ενώ λίγο πριν το τέλος του, αριστερά, υπάρχει παράκαμψη που οδηγεί στη Μονή της Αγίας Μαρίνας.
Επιστρέφοντας στον κεντρικό δρόμο προς Χώρα, μετά τη διασταύρωση των Μαινήτων, βρίσκει κανείς τη Μεσαριά, την παλιά Μέσα Μεριά. Εδώ υπάρχει ο βυζαντινός ναός των Ταξιαρχών του 12ου αιώνα, καθώς και αρκετά πυργόσπιτα, όπως και το παλιό Παρθεναγωγείο, που πλέον έχει μετατραπεί σε πολυχώρο πολιτισμού και εκδηλώσεων. Από τη Μεσαριά μπορεί κανείς να κατευθυνθεί στη Χώρα με τα πόδια, ακολουθώντας μοναδικές διαδρομές, πάνω στα παλιά πλακόστρωτα και χωμάτινα μονοπάτια, δίπλα στους ποταμούς.
Μπαίνοντας στη Μεσαριά, υπάρχει παράκαμψη, δεξιά στον κεντρικό δρόμο, που οδηγεί στα χωριά που είναι κτισμένα στην πλαγιά του όρους Γερακώνες. Πρόκειται για τα χωριά Αλαδινού- Φάλικα- Κουρέλι- Σασά, με κατάληξη το χωριό Ζαγανιάρι και την κεντρική οδική αρτηρία του νησιού, που οδηγεί από “Σταυροπέδα” προς Κόρθι. Στο χωριό Αλαδινού υπάρχει ένα σημαντικό αρχιτεκτονικό μνημείο, το παλιό πέτρινο μονοκάμαρο γεφύρι, που συνέδεε παλιότερα τον δρόμο που οδηγούσε από τη Μεσαριά προς τα Φάλικα. Λίγο μετά το γεφύρι βρίσκεται το σπήλαιο “Φόρος”.
Συνεχίζοντας ο δρόμος οδηγεί στα χωριά Φάλικα, Κουρέλι, Σασά και καταλήγει στο Ζαγανιάρι. Από τα Φάλικα ξεκινάει ο δρόμος που οδηγεί, μετά από ελικοειδή ανηφορική πορεία, στη Μονή Παναχράντου.
Μετά τη Μεσαριά, αριστερά και χαμηλά στην πλαγιά του Πετάλου βρίσκεται ο οικισμός των Λαμύρων, που είναι -κυριολεκτικά- σκεπασμένος με πράσινο. Εδώ υπάρχουν μπαξέδες που ευωδιάζουν, πανέμορφοι κήποι με υπέροχες μπουκαμβίλιες και επαύλεις εφοπλιστών με εξαιρετική αρχιτεκτονική. Το χωριό πήρε το όνομά του κατά τον 17ο αιώνα, όταν ο Γάλλος βοτανολόγος και περιηγητής Τουρνεφόρ το ονόμασε “Μύρα” της Άνδρου.
Ολοκληρώνοντας τη διαδρομή του στην κεντρική οδική αρτηρία του νησιού με κατεύθυνση τη Χώρα, ο επισκέπτης φθάνει στην πρωτεύουσα της Άνδρου. Χτισμένη πάνω σε χερσόνησο, καταλήγει σε ένα μικρό νησάκι που πάνω του είναι κτισμένο το μεσαιωνικό κάστρο. Μπροστά και αριστερά του κάστρου υπάρχει ο φάρος Τουρλίτης, ο μοναδικός φάρος παγκοσμίως που είναι κτισμένος πάνω σε βράχο, μέσα στη θάλασσα. Χτίστηκε το 1887, καταστράφηκε από τους Γερμανούς στον πόλεμο και ανακατασκευάστηκε το 1994, με έξοδα της οικογένειας Γουλανδρή. Στην εντυπωσιακή, από πλευράς αρχιτεκτονικής, πρωτεύουσα της Άνδρου μπορεί κάποιος να επισκεφθεί αρκετά μουσεία (αρχαιολογικό, μοντέρνας τέχνης, ναυτικό, λαογραφίας) και ιδρύματα (Κυδωνιέως, Καΐρειος βιβλιοθήκη) να κάνει περιπάτους στα σοκάκια της αλλά και στην πλακόστρωτη αγορά, να σεργιανίσει δίπλα στα ποταμάκια, αλλά και να διασκεδάσει καθώς δεν λείπουν τα μπαράκια, τα καφέ και, φυσικά, οι ταβέρνες. Μπορεί επίσης να κολυμπήσει σε Νειμποριό και Παραπόρτι, αλλά και να κάνει θαλάσσια σπορ στον Ναυτικό Όμιλο. Εδώ υπάρχουν εκκλησίες με εξαιρετικά τέμπλα, όπως η Παναγία Θεοσκέπαστη (πολιούχος του νησιού), αλλά η “Αγία Θαλασσινή”, ένα εκκλησάκι χτισμένο πάνω σε βράχο.
Από το Νειμποριό, δίπλα από τον Ναυτικό Όμιλο, ξεκινά ο δρόμος προς τα χωριά Στενιές και Αποίκια. Μετά από ένα χιλιόμετρο περίπου ανηφορικής διαδρομής, υπάρχει παράκαμψη δεξιά που οδηγεί στις παραλίες εμπρός και πίσω Γιάλια, αλλά και στο καταπράσινο χωριό Στενιές, με το ποτάμι του και την πυκνή βλάστηση. Οι Στενιές γνώρισαν μεγάλη ακμή τον προηγούμενο αιώνα, εξαιτίας της ενασχόλησης των κατοίκων σε υψηλόβαθμες και πολύ καλά αμειβόμενες θέσεις της εμπορικής ναυτιλίας.
Επιστρέφοντας στον κεντρικό δρόμο δεξιά, ο επισκέπτης φθάνει μετά από 3 χλμ. περίπου, στον οικισμό Αποίκια, όπου υπάρχει η περίφημη πηγή Σάριζα, το νερό της οποίας θεωρείται ιαματικό. Εκεί υπάρχει το ομώνυμο εργοστάσιο εμφιάλωσης του νερού, ενώ σε κοντινή απόσταση βρίσκεται η περίφημη Πυθάρα, με την οργιώδη βλάστηση και τα κρυστάλλινα νερά.
Κατευθυνόμενοι βόρεια και προς την κορυφή του βουνού, συναντάμε τον οικισμό με το όνομα Κατακαλαίοι και θέα που “κόβει την ανάσα” σε ολόκληρο του Αιγαίο. Εκεί ξεκινά (δεξιά) και ο δρόμος που οδηγεί προς το Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου.
Συνεχίζοντας στον κεντρικό δρόμο φθάνουμε στην Βουρκωτή, που είναι το χωριό με το μεγαλύτερο υψόμετρο στο νησί. Οι κάτοικοί του κυρίως ασχολούνται με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Από εδώ ξεκινούν οι δρόμοι προς τις περίφημες παραλίες Άχλα και Βόρη.
Μετά τη Βουρκωτή, ο κεντρικός δρόμος κατευθύνεται βορειοδυτικά, προς το Μπατσί. Στη διαδρομή του συναντά τα χωριά Άρνη (με έντονη κτηνοτροφία και γεωργία) Ρέματα και Κατάκοιλο. Πρόκειται για χωριά “πνιγμένα” στο πράσινο, με πολλά τρεχούμενα νερά και έντονη βλάστηση. Στην Κατάκοιλο υπάρχουν ταβέρνες με εξαιρετικά, ντόπια, εδέσματα.
Στο Νότιο τμήμα της Άνδρου φθάνει ο επισκέπτης είτε ακολουθώντας τον δρόμο από τη θέση “Σταυροπέδα” προς Κόρθι, είτε κατευθυνόμενος από τη Χώρα προς Λιβάδια, Βραχνού, Συνετί κι από εκεί στο Κόρθι. Ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο από “Σταυροπέδα”, θα συναντήσει τα χωριά Ζαγανιάρι (σε κοντινή απόσταση βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της Ζαγοράς) και Καππαριά, που πήρε το όνομά του από την κάπαρη την οποία βρίσκει κανείς σε αφθονία στην περιοχή. Πριν την Καππαριά υπάρχει η γραφική εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην περιοχή “Φαράλι” και λίγο μετά η διακλάδωση του δρόμου δεξιά, η οποία οδηγεί στην παραλία της Πλάκας.
Συνεχίζοντας την πορεία προς Κόρθι, ο επισκέπτης συναντά τα χωριά Άνω Κόρθι, Μουσιώνας, Αηδόνια (όπου έχει ενδιαφέρον η παραδοσιακή βρύση όπου έπλεναν παλιότερα τα ρούχα οι γυναίκες του χωριού) και φθάνει στον Όρμο Κορθίου, που είναι ιδανικός για τους λάτρεις των θαλασσίων σπορ και του surfing. Εδώ γίνονται συχνά ιστιοπλοϊκοί αγώνες, εδώ έγινε και το παγκόσμιο πρωτάθλημα windsurfing, στην κατηγορία Mistral. Σε μικρή απόσταση υπάρχει η περίφημη παραλία “της Γριάς το πήδημα”. Στην περιοχή του Κορθίου υπάρχουν πυργόσπιτα του 17ου και 18ου αιώνα, καθώς και το ιστορικό σχολείο της Αγίας Τριάδας (1813). Υπάρχουν ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια, όπως και καφέ, εστιατόρια, μπαράκια, αλλά και εξαιρετικά ζαχαροπλαστεία με τοπικά προϊόντα, όπως και ο συνεταιρισμός γυναικών της περιοχής.
Φθάνοντας στο Κόρθι ο δρόμος διακλαδώνεται αριστερά με κατεύθυνση τη Χώρα. Στη διαδρομή συναντά κανείς το χωριό Κοχύλου, που νομίζει πως είναι “κρεμασμένο” στο βουνό, σαν πίνακας ζωγραφικής. Από εδώ μπορεί ο επισκέπτης να φθάσει στο Πάνω Κάστρο. Λίγο μετά υπάρχει η διασταύρωση που οδηγεί προς τη Μονή Παναχράντου και κατόπιν το χωριό Συνετί με τα περίφημα Διποτάματα, το φαράγγι μήκους 7 χλμ, που προσφέρεται σε όσους λατρεύουν την πεζοπορία. Οι παραλίες της περιοχής, μοναδικές κι αυτές, είναι το ερημικό Λίδι στα βόρεια και του Συνετιού με τους εντυπωσιακούς σταλακτίτες δίπλα στη θάλασσα και τα αναβλύζοντα υποθαλάσσια νερά.
Μετά το Συνετί, και συνεχίζοντας την πορεία προς Χώρα, ο επισκέπτης συναντά τα χωριά Βραχνού (σκαρφαλωμένο στην πλαγιά του βουνού, προσφέρει πανοραμική θέα στη Χώρα και τους οικισμούς που βρίσκονται απέναντι στην πλαγιά του Πέταλου) και Λιβάδια, χωριό καταπράσινο που βρίσκεται μέσα στην κατάφυτη πεδιάδα που διασχίζει ο Μεγάλος Ποταμός, ο οποίος εκβάλει στο Παραπόρτι.
ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ
ΣΠΗΛΑΙΟ ΑΛΑΔΙΝΟΥ
Το σπήλαιο στο χωριό «Αλαδινό» αποτελεί ένα από τα κορυφαία αξιοθέατα της Άνδρου. Έχει ηλικία 4,5 – 5 εκατομμυρίων ετών και έκταση περίπου 500 τ.μ. Αποτελείται από πέντε αίθουσες, από τις οποίες οι τέσσερις είναι επισκέψιμες. Ανακαλύφθηκε το 1932 από τον Ιωάννη Πετρόχειλο και χαρτογραφήθηκε με μεγαλύτερη λεπτομέρεια στη συνέχεια. Οι σταλακτίτες, οι σταλαγμίτες, οι ελικτίτες, οι κρεμαστοί βράχοι και τα πολύχρωμα πετρώματα προσφέρουν ξεχωριστό θέαμα στους επισκέπτες.
Πού βρίσκεται: Λίγο πριν τη Χώρα, στο ομώνυμο χωριό.
Πώς θα πάτε: Με Ι.Χ. Ακολουθείτε τον κεντρικό δρόμο από Σταυροπέδα προς Χώρα. Στρίβετε δεξιά στον παρακαμπτήριο δρόμο της Μεσαριάς και αμέσως πάλι δεξιά προς τα χωριά Αλαδινό και Φάλικα. Υπάρχει σήμανση. Περισσότερες πληροφορίες στη σελίδα caveforos στο facebook.
ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ
Ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία στην πρωτεύουσα της Άνδρου, είναι το περίφημο κάστρο της, το οποίο ήταν η οχυρωμένη κατοικία του Ενετού ηγεμόνα Μαρίνου Δάνδολου, όταν κατέκτησε το νησί. Χτίστηκε το 1207. Οι πύργοι και οι στρατώνες του κάστρου, καθώς και τα οικόσημα των Ενετών ηγεμόνων, ήταν καλά διατηρημένα μέχρι το 1943. Μετά από το σφοδρό βομβαρδισμό από τους Γερμανούς του ίδιου έτους, το κάστρο καταστράφηκε ολοσχερώς. Σήμερα, μπορεί κανείς να δει μόνο τα ερείπιά του.
Πού βρίσκεται: Στο άκρο της Χώρας, στην πλατεία του Αφανούς Ναύτη.
Πώς θα πάτε: Με τα πόδια, από την πλατεία Καΐρη.
ΠΥΘΑΡΑ
Η ρεματιά της Πυθάρας βρίσκεται στο χωριό Αποίκια. Αποκαλείται, σύμφωνα με την παράδοση, και «Νεραϊδότοπος». Τα άφθονα και κρυστάλλινα νερά της δημιουργούν έναν εκπληκτικό βιότοπο, σχηματίζοντας μικρούς καταρράκτες και λιμνούλες όπου αφθονεί η υδρόβια ζωή. Το τοπίο είναι καταπράσινο κι εδώ μπορεί κανείς να βρει σπάνια είδη φυτών και αγριολούλουδων, πολλά και διαφορετικά είδη πουλιών, καθώς και αρκετά αμφίβια. Τα νερά πηγάζουν από την περιοχή Ευρουσιές, στο όρος Πέταλο. Από την Πυθάρα αρδεύονται καλλιέργειες, ενώ από το 1863 μέχρι και το 1936 τα νερά της κινούσαν τη «Φάμπρικα», τον μεγαλύτερο νερόμυλο των Βαλκανίων, λίγο πιο κάτω, στο χωριό Στενιές.
Πού βρίσκεται: Στο χωριό Αποίκια, λίγα χιλιόμετρα μετά τη Χώρα, στα δυτικά.
Πώς θα πάτε: Αφήνετε το αυτοκίνητο στον κεντρικό δρόμο και ακολουθείτε το μονοπάτι προς την Πυθάρα. Μετά από πεζοπορία 10 λεπτών, φθάνετε στον προορισμό σας.
ΣΑΡΙΖΑ
Στο χωριό Αποίκια βρίσκεται η πηγή του μεταλλικού νερού «Σάριζα», που φημίζεται για τις ιαματικές του ιδιότητες (βοηθά όσους πάσχουν από πέτρες στα νεφρά). Για τον λόγο αυτό προσελκύει πολλούς επισκέπτες, που έρχονται να πιουν νερό. Λίγα μέτρα δυτικότερα από την πηγή βρίσκεται το εργοστάσιο όπου εμφιαλώνεται το ομώνυμο νερό και η ομώνυμη σόδα.
Πού βρίσκεται: Στο χωριό Αποίκια, λίγα χιλιόμετρα μετά τη Χώρα, στα δυτικά.
Πώς θα πάτε: Στο τέλος της συνοικίας Νειμποριό, στη Χώρα, ακολουθείτε τον δρόμο αριστερά προς Στενιές και Αποίκια. Όσοι επιθυμούν να παρακάμψουν τη Χώρα, μπορούν να ακολουθήσουν τον δρόμο προς Στραπουργιές – Υψηλού, από τη διασταύρωση του χωριού Μένητες.
ΠΥΡΓΟΣ ΑΓΙΟΥ ΠΕΤΡΟΥ
Μεγάλο ενδιαφέρον για τον επισκέπτη παρουσιάζει ο Πύργος του Αγίου Πέτρου. Είναι κυλινδρικός, σώζεται σε ένα ύψος 20 περίπου μέτρων και ανήκει στην ελληνιστική εποχή κατασκευάστηκε (4ος- 3ος αιωνας π.Χ.). Η διάμετρος της βάσης του είναι 9,40 μ. και είναι κατασκευασμένος εξ ολοκλήρου από ντόπιο σχιστόλιθο. Στο εσωτερικό του διασώζεται ελικοειδής σκάλα, που οδηγεί σε σε πέντε τουλάχιστον ορόφους.
Ο πύργος είναι κτισμένος σε μια θέση ιδιαίτερα προνομιακή, αφού δεσπόζει στον κάμπο του Γαυρίου και βλέπει προς τη θάλασσα, έχοντας τη δυνατότητα ελέγχου των πλοίων. Γύρω από το μνημείο υπάρχουν εγκαταστάσεις εξόρυξης μετάλλου (χαλκού), που λειτουργούσαν μέχρι τις αρχές του αιώνα.
Πού βρίσκεται: Στο ομώνυμο χωριό, στην ευρύτερη περιοχή του Γαυρίου.
Πώς θα πάτε: Με Ι.Χ. ακολουθώντας τον δρόμο από το Γαύριο προς το ομώνυμο χωριό.
ΠΑΝΩ ΚΑΣΤΡΟ
Το Πάνω Κάστρο, ή Κάστρο της Φανερωμένης, χτίστηκε από το 1207 μέχρι το 1233, από τον Ενετό ηγεμόνα του νησιού, Μαρίνο Δάνδολο. Βρίσκεται πάνω σε ένα εντυπωσιακό οροπέδιο, βόρεια του Όρμου Κορθίου, σε υψόμετρο 585, μέτρων. Σήμερα σώζονται μερικά κομμάτια από τα τείχη, καθώς και η εκκλησία της Φανερωμένης. Το τοπίο είναι επιβλητικό και η θέα στο ανατολικό Αιγαίο μοναδική.
Πού βρίσκεται: Πάνω από το χωριό Κοχύλου.
Πώς θα πάτε: Ακολουθείτε τον κεντρικό δρόμο από Κόρθι προς Χώρα (ή και αντίστροφα) και φθάνετε στο χωριό Κοχύλου. Από εκεί ακολουθείτε το δρόμο έως το κάτω μέρος του λόφου, στον οποίο βρίσκεται το κάστρο, και από εκεί θα ανεβείτε 143 σκαλοπάτια, μέχρι την είσοδο.
ΖΑΓΟΡΑ
Η Ζαγορά είναι μια από τις καλύτερα σωζόμενες πόλεις της γεωμετρικής περιόδου στην Ελλάδα. Ο αρχαίος οικισμός της Ζαγοράς βρίσκεται στo απόκρημνο οροπέδιο (ύψους 160 μ.) της ομώνυμης χερσονήσου. Οι ανασκαφές που έγιναν από το 1960 μέχρι και σήμερα έφεραν στο φως σημαντικότατα ευρήματα. Η ζωή του οικισμού άρχισε το 10ο αιώνα π.Χ. και διήρκεσε μέχρι το τέλος του 8ου αιώνα π.Χ. Ο οικισμός προστατευόταν με ισχυρό τείχος μήκους 110 μ. και πάχους 2 έως 4.80 μ., ενώ το ύψος του έφτανε τα 3 μ. Μέσα στον οικισμό υπάρχει ιερό, που πρωτοϊδρύθηκε τον 8ο π.Χ. αιώνα και συνέχισε να λειτουργεί μέχρι και τα κλασικά χρόνια, παρόλο που ο οικισμός είχε εγκαταλειφθεί τρεις αιώνες νωρίτερα. Τα σπίτια ήταν κατασκευασμένα με σχιστόλιθο και στεγασμένα με χωμάτινη στέγη (δώμα). Στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Χώρας εκτίθενται τα ευρήματα της ανασκαφής καθώς και αναπαραστάσεις μιας οικίας και του ναού.
Πού βρίσκεται: Στο ομώνυμο οροπέδιο, στην δυτική πλευρά του νησιού και σχεδόν στη μέση του.
Πώς θα πάτε: Με τα πόδια, ακολουθώντας το σχετικό μονοπάτι από τη θέση “Αγία Τριάδα”, λίγο μετά τη Σταυροπέδα, προς Κόρθι. Φθάνετε μετά από πεζοπορία 40 λεπτών, περίπου. Υπάρχει σήμανση του μονοπατιού και η διαδρομή είναι πολύ ενδιαφέρουσα.
ΥΨΗΛΗ
Η αρχαία πόλη της Υψηλής, εντοπίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και οι ανασκαφές έφεραν στην επιφάνεια σημαντικά αρχαία λείψανα, όπως το ναό στο κέντρο της ακρόπολης, κτίρια και τμήμα του τείχους, καθώς και πληθώρα κινητών ευρημάτων. Η ανασκαφή έδωσε σημαντικότατα ευρήματα, πολύτιμα για τη Γεωμετρική και Αρχαϊκή εποχή στις Κυκλάδες και ευρύτερα στο Αιγαίο.Το ιερό, στο κέντρο της ακρόπολης, αφιερωμένο πιθανόν στη θεά Δήμητρα, ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα π.χ. και συνέχισε τη λειτουργία του τουλάχιστον μέχρι το δεύτερο τέταρτο του 5ου αιώνα π.χ. Η Υψηλή είναι ο μοναδικός οργανωμένος επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος στην Άνδρο.
Πού βρίσκεται: Στο χωριό Απρόβατο, λίγο μετά το Μπατσί, καθώς κατευθυνόμαστε προς Χώρα.
Πώς θα πάτε: Πολύ εύκολα, με Ι.Χ ή λεωφορείο. Η είσοδος του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται σχεδόν πάνω στον κεντρικό δρόμο του νησιού.
ΠΑΛΑΙΟΠΟΛΗ
Η Παλαιόπολη είναι η αρχαία πρωτεύουσα της Άνδρου που άκμασε από την κλασική εποχή μέχρι τη ρωμαιοκρατία. Σήμερα είναι ένα όμορφο καταπράσινο χωριό στην πλαγιά του όρους Πέταλο, που στο ψηλότερο σημείο του υπάρχουν οι μοναδικοί ίσως καταρράκτες των Κυκλάδων. Η αρχαία πολιτεία ήταν αρκετά χαμηλότερα, κοντά στο λιμάνι, του οποίου ο μισοβυθισμένος μώλος φαίνεται από το χωριό. Οι ανασκαφές ξεκίνησαν το 1987 και συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Έχουν αποκαλυφθεί τμήματα τριών πλακόστρωτων δρόμων και δύο στοών, καθώς και κτηρίου με μνημειακό πρόπυλο και περίστυλη αυλή στο εσωτερικό, ελληνιστικών χρόνων. Έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη και αρχαιότερων φάσεων του κτηρίου με το πρόπυλο, υστέρων κλασικών και πρώιμων ελληνιστικών χρόνων. Ο χώρος της αγοράς φαίνεται ότι ερημώθηκε στο πρώτο μισό του 7ου αι. Τα ευρήματα φιλοξενούνται στο αρχαιολογικό μουσείο της Παλαιόπολης.
Πού βρίσκεται: Στον κεντρικό δρόμο του νησιού που οδηγεί από Γαύριο προς Χώρα, περίπου στα μέσα της διαδρομής.
Πώς θα πάτε: Με Ι.Χ ή λεωφορείο. Θα τη συναντήσετε ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο, πάνω στον οποίο βρίσκεται το αρχαιολογικό μουσείο.
ΣΤΡΟΦΙΛΑΣ
Πρόκειται για οικισμό της Νεολιθικής Εποχής που αποκαλύφθηκε στην περιοχή της Σταυροπέδας, στη δυτική ακτή του νησιού. Είναι ο μεγαλύτερος οικισμός της Νεότερης Νεολιθικής Εποχής που εντοπίστηκε στο Αιγαίο και εκτείνεται σε έκταση που καλύπτει περίπου 25-30 στρέμματα.
Τον οικισμό έφεραν στο φως οι ανασκαφές της ΚΑ' Εφορείας Αρχαιοτήτων μετά από εντοπισμό επιφανειακών ευρημάτων. Έχει γίνει η αποκάλυψη τείχους σε μήκος 100 μ., ύψους μέχρι 2 μ. και πάχους 1,60-2,00 μ. Βρέθηκαν εντυπωσιακά πήλινα αγγεία, πίθοι, χύτρες, λίθινα εργαλεία, αιχμές βελών, κοσμήματα, ειδώλια, χάλκινα αντικείμενα, κ.ά.
Ο οικισμός χρονολογείται περίπου το 4000 π.Χ. και χαρακτηρίζεται σαν ο μεγαλύτερος και καλύτερα σωζόμενος Νεολιθικός οικισμός του Αιγαίου, εξαιρετικά πυκνοδομημένος, με πρώιμες αστικές δομές, που προϋποθέτουν ανάλογη κοινωνική οργάνωση. Εντυπωσιάζουν τα λαξευμένα σε βράχους σχήματα που βρέθηκαν και αναπαριστούν ζώα, ψάρια και άλλα, με κυριότερες τις αναπαραστάσεις πλοίων που αποδεικνύουν ότι οι Κυκλαδίτες ποντοπορούσαν από την εποχή αυτή.
Πού βρίσκεται: Στην περιοχή της Σταυροπέδας, στο κέντρο της δυτικής πλευράς του νησιού, στο ομώνυμο οροπέδιο.
Πώς θα πάτε: Ο χώρος δεν είναι επισκέψιμος και κανείς μπορεί να τον προσεγγίσει μόνο με τα πόδια. Ακολουθώντας τον δρόμο δεξιά από την Σταυροπέδα και αμέσως αριστερά, παίρνει το μονοπάτι που οδηγεί στο οροπέδιο.
Πηγή
